Monument voor de waarheid

De maand juni 2020 is de maand van het nieuwe beeldenstormen geworden. Bovendien was het ook nog een maand van de filosofie met het thema ‘Waarheid’. Vooruitlopend op het volgende nummer van het DeFKa Research SC Magazine met het thema Iconen en Idolen, is het dus een goed moment om een voorbeeld te noemen waarin al deze invalshoeken lijken samen te vallen.

We hebben het over het ‘Monument voor de waarheid van de leugen’, dat in het bijzijn van de maker Hans van Houwelingen vier jaar geleden op 2 juli 2016 in Kloosterveen-Assen werd onthuld. Het bestaat uit een klassiek uitziende bronzen sokkel waaraan een bronzen troonachtige stoel is gemonteerd. De sokkel van ruim 2×2 meter is verder leeg. De monumentale vormgeving op het plein maakt het werk tot een podium waarop een eerbetoon elk moment kan ontstaan. Iedereen kan 

 

zodoende veranderen in een standbeeld met iconische allure zolang de performance duurt. Het is een fraaie democratische oplossing voor een historisch embleem.
Kloosterveen is als wijk ontworpen op grond van een middeleeuwse fabel: de link met de titel. In het oeuvre van Van Houwelingen komt deze problematiek van geschiedenis, kunst en openbare ruimte meermalen voor.

Tijdens de onthulling heeft ook DeFKa een bijdrage geleverd. Een aantal mensen werd gevraagd een verhaal te vertellen ter beoordeling van het publiek op waarheidsgrondigheid. Namens DeFKa herinnerde Wijlage aan hetKoninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunstenopgericht door Lodewijk Napoleon in 1808, vrijwel tegelijkertijd met dat hij aan Assen stadsrechten verleende. Dit instituut heet tegenwoordig het KNAW met een kunstonderdeel waarvan Van Houwelingen lid is geweest.

Foto’s: links ateliers MTW en rechts DvhN

 

 

 

 

 

Dubbele waarheid

-Onze activiteiten jongstleden April, zoals presentatie magazine SC nr.1 over Montage en lezing Coen Simons op 8 april evenals Metaforumlezing Hans Schnitzler op 3/4 zijn verplaatst naar een later datum, mogelijk november, vanwege het bekende virus en de publieke verordeningen dientengevolge.

-Over ‘Waarheid’, oospronkelijk het thema in de maand van de filosofie 2020 en verplaatst naar juni 2020, liggen er diverse uitgesproken kunsttheoretische visies op tafel.

De waarheid van de kunst is volgens Jan Aler: de levenservaring van het volledig menszijn. Kunst biedt daarvoor een andersoortige kennis aan, verschillend van wetenschap en daarom ook als cultuurkritiek op technologische maatschappij wenselijk. Het bereik van de kunst is echter nooit meer dan een middel, het reikt slechts een schets aan van een Zijnsbesef.

Aler zet stevig in op deze waarheid van de kunst en geeft, evenals Heidegger, vooral de poëzie als stichtend, lichtend, voorbeeld. De vrije en schetsmatige ruimte die eigen is aan poëzie kan de waarheid van de kunst als meespelend Zijnsperspectief, behoeden voor een terreur van onvrije, vernietigende, volledige dogmatiek.

Henk Slager stelde, onder de titel De Waarheid van de Kunst, een uitgave samen in 1996 van Aler’s artikelen en schreef het voorwoord. De titel van dit boek is overgenomen van Aler’s afscheidsrede in 1986. Slager was assistent van Aler en als zijn esthetisch erfgenaam bezorgde hij het archief-Aler (UvA). In 2008 hield hij in DeFKa de 4e Sandberglezing waarbij hij ook de nadruk legde op het andere, geëngageerde, episthème dat kunst naast wetenschap vertegenwoordigt. De stap naar ‘artistic research’ en ‘critical studies’ zweefde toen boven het academisch institutioneel onderwijs. Kunst als ervaringskennis-compagnon van een logisch-rationeel discours is inmiddels redelijk geaccepteerd.

Een groot voorstander van trouw aan waarheidsclaimen is Alain Badiou. In zijn Tweede Manifest (2010) spreekt hij zich ferm uit over het belang van het herstel van een gedeeld constructief concept van waarheid als een op feitelijke ervaringen gestoelde overtuiging. Deze zou dan vooral op de gebieden kunst, wetenschap en politiek dominant functioneren. Een kanttekening zou kunnen zijn dat hij enerzijds het logisch-positivistisch schema aanhoudt, maar anderzijds, gezien de waarheids-uitbreiding naar niet-wetenschappelijke gebieden, ook speelt met de toepassing van een ‘dubbele waarheid’. Dubbel in de betekenis van aantoonbaar/falsificeerbaar én geloofwaardig/goedgelovig.

Het concept van een ‘dubbele waarheid’ is historiografisch religieus te benoemen. Namelijk terug te voeren op Averroës’ 12e eeuwse verhandeling ‘Over harmonie tussen filosofie en religie’. Hiermee een duidelijke, verplichtende, opening biedend aan esthetiek en natuurkundig onderzoek in de geest van Aristoteles naast en vanuit theologie en volkstraditie. De huidige dominantie van scientistische ontwikkelingen is immers relatief laat ontstaan gezien de religieuze dominantie van voorheen, tot circa halverwege de 20e eeuw.

Simon Blackburn streeft in zijn ‘Filosofie vd Waarheid’ (2005) naar een beter begrip van de methodieken richting waarheid met theoretische hints voor ‘waarheidsvinding’ dat tot stand kan komen door een open visie voor tegengestelde standpunten ten aanzien van waarheidsaanspraken met respect voor elkaars motivatie en (‘feitelijke’) argumentatie. Op deze manier weet hij een weerbaar, breder, perspectief op te stellen tegenover een al te gemakkelijk relativisme. “We hebben ontdekt dat als we eenmaal een kwestie hebben waarover een beslissing moet worden genomen, die kwestie haar eigen maatstaven met zich meebrengt”. Maatstaven in relatie tot waarden en waarheid die verantwoording eisen met een verklaring en beoordeling binnen de grenzen van een ‘beproefde vocabulaire’. Blackburn laat alle hoofdstukken in dit boek voorafgaan door een aforisme van Francis Bacon, daarmee programmatisch, “illusies van de geest” – idolen – tegenover een wetenschappelijke attitude plaatsend.

Maar ook Bacon in Novum Organum (1620) accepteert een dubbele existentie van zekere waarden, verbeeldend en logisch. Het ‘volledig menszijn’ van Jan Aler ontwikkelt zich in relatie tot deze dialectische verhouding – tussen verbeelding en logica – richting een historisch proces dat waarheid gaat bezien als een continue onaf spel in wording.

Zo beschreven kunnen we er niet omheen om het laatste woord te gunnen aan Gadamer die het begrip Waarheid, in zijn Waarheid en Methode (1960), ziet als een ontologische categorie die het menszijn vooraf bepaalt. We willen eerstens, en zijn altijd, op zoek naar waarheid en dat is tevens de grondslag voor ‘de actualiteit van het schone’, van de hedendaagse kunst.

Opening van de Maand van de Filosofie 2020 is op 9 juni online met een lezing door Alicja Gescinsk.

https://www.maandvandefilosofie.nl/agenda

Effectief Alarmisme

Help ook de niet-rijksmuseale presentatie-instellingen.

Lof uiteraard voor de brief (21/4) van de directeuren Demeester, Tempel, Wolfs die pleiten voor meer steun aan de stedelijke en regionale musea. Echter, wat betreft hun pleidooi voor een stevige culturele infrastructuur tel ik in de brief achttien keer het woord ‘musea’ of museaal en één keer het woord presentatie-instelling. Blijkbaar wordt het nationaal en stedelijk belang van dat type kunstinstelling voor de culturele keten wel erkend, ze draaien immers ook mee in de basisinfrastructuur (Bis), maar behoren zo beschreven tot een andere orde.

Niettemin lijkt mij de oproep aan bestuurders en wethouders, in de regio, grote en kleinere steden, juist ook voor deze categorie – de “presentatieinstelling” – of kunstinitiatief, van evengroot belang. Deze groep “niet vergeten” is overigens wel erg zwak. Lagere overheden zouden, het ‘imago van de stedelijke cultuur” in aanmerking genomen, hun kunstbudgetten en faciliteiten moeten ophogen en oormerken in relatie tot professionele presentaties. Zoals het Rijk niet zou mogen wegkomen met die 0,3 %. Dat moet, zoals al decennia het streven,  minimaal naar 1% van het totaal aan culturele begrotingen.

Op provinciaal gebied is het huidige beleidsakkoord van het gewest Brabant beslist een tegenvaller. Als we een beetje alarmistisch effectief willen zijn dan moet er inderdaad stelling tegen genomen worden, tegen deze afbraak van cultuurbeleid. Het is mede daarom van groot belang dat de stedelijke regio vasthouden aan een kunstvriendelijk imago en daarbij hun eigen autonomie handhaven. Steden als Tilburg, Eindhoven, Breda, Den Bosch en Helmond hebben toch bij elkaar een prachtige infrastructuur weten op te bouwen. De conclusie van Rob Voerman (16/5) zet echter aan tot een bijzondere alertheid. Waar voorheen, ook wij, voornamelijk dachten dat het in Nederland wel los zal lopen, in cultuurpolitiek en gezondheidszorg, wordt het toch tijd om minder goedmoedig naïef het overheidsbeleid te kritiseren. Vasthouden aan democratische principes is wel het minste dat we kunnen bieden en ambiëren. Daarnaast zullen ook de consequenties van een ‘cultuurarm’ tijdperk in acht genomen moeten worden, om het recht te kunnen claimen op ondersteuning door stad, provincie, rijk, fondsen en vrienden. De nieuwe regeling van het Mondriaanfonds, de Bijdrage Programma’s Kunstpodia, met het accent op “experiment, opinie en debat” is in al zijn bescheidenheid wel een voorbeeld om gevolgd te worden door verantwoordelijke bestuurders.

Rob Voerman nam deel aan groepsexpositie VAARTTWEE 2000 in DeFKa. Marieke Maesen, organiseert vanuit Venlo als Ikbenkor een actie richting 2e Kamer ter oormerking DU-BKV decentrale kunstregeling. Den Bosch zegt toe extra rijksondersteuning te matchen en is ‘in gesprek’ met rest van de sector.

 

 

Kunst – platformen


Tijdschriften en platformen
Zoals afgelopen 19 maart hier werd gemeld is de publieke presentatie van het eerste nummer van het nieuwe tijdschrift DeFKa Research SC 2020/01 uitgesteld tot nader bericht. 
Medewerkers krijgen het magazine in mei opgestuurd. Wie niet kan wachten, kan bij de lokale boekhandel een exemplaar bestellen met het ISBN 9789464053708.

Titel en thema van het eerste nummer: Montage

We noemen het magazine een ‘essayistisch platform voor transdisciplinair onderzoek’. Gezien het toenemende belang van soorgelijke media, papier en digitaal, noemen we bij deze twee anderen die bij ons in de buurt komen en relaties hebben met onderwerpen en personen in ons archief. Dat zijn de publicaties De Witte Raaf (DWR) en Hard//Hoofd.

DWR, die “het gesprek en de reflectie over beeldende kunst wil stofferen”, heeft 2 afleveringen uitgebracht rond het thema ‘Jonge Kunstenaars’. De eerste, die van  jan/febr. 2020 bevat een (vertaald) boeiend exposé van Michael Harrison over ‘Menselijk kapitaal en de fabricage van millennials’. Daarnaast onder veel meer een interessant artikel over Rein Dufait, getiteld Conceptueel bricoleren, van de hand van Johan Velter. De tweede aflevering van maart/april die ‘jonge kunstenaars’ behandelt, begint met de brieven van Berthe Morisot toen ze 28 jaar oud was, als schilder deelnam aan Parijse Salons en voor Manet poseerde. Op 2 mei 1869 schrijft ze aan haar zus Edma over haar bezoek aan de Salon waar zij op het schilderij ‘Het Balkon’ staat afgebeeld: “Daar trof ik Manet aan, hoed op zijn hoofd in het volle zonlicht, met een verbijsterde blik; hij smeekte me om zijn schilderij te gaan bekijken want hij durfde zelf geen stap vooruit te zetten”. Meer naar het nu schrijft Daniël Rovers over het ‘verknipte geluk’ van Neo Matloga en beziet Kim Gorus het werk, video en performances, van Ariane Loze.

In hetzelfde nummer ook een artikel van Pascal Gielen over identiteitspolitiek: “Laten we proberen onze fundamentele ambiguïteit  te aanvaarden”. Over de term ‘ambiguïteit’ valt als filosofisch thema meer te vertellen; een andere keer. Het toont in ieder geval aan dat DWR qua essayisme een voorbeeldig platform is.

Hard//Hoofd is een online niet-commercieel platform en ’vrije ruimte voor nieuwe makers’. Ze bestaan nu 10 jaar en ter gelegenheid daarvan zijn ze een kunstverzamelaarsactie begonnen. Voor 5 euro per maand ontvang je per jaar een klein kunstwerk uit oplage, ontvang je post en andere faciliteiten voor als de pandemie voorbij is. Raquel van Haver is de eerste kunstenaar wiens werk je kunt verzamelen. Afgezien daarvan kun je je abonneren op een nieuwsbrief waaraan veel aankomende schrijvers, kunstenaars en wetenschappers een interessante, amusante, emotionele, verbazingwekkende, illustrerende bijdrage leveren. Een proefpodium waaruit we al diverse keren inspiratie en gasten hebben kunnen putten voor een voordracht of uitnodiging daartoe.

hardhoofd.com

dewitteraaf.be

Het eerstvolgende nummer, DeFKa Research SC 2020/02 heeft als thema Iconen & Idolen en verschijnt november 2020. Deadline voor bijdrages voor dat nummer is 1 september 2020. Stuur naar info@defka.nl.

 

 

Presentatie SC 01 uitgesteld

De presentatie van het eerste nummer van het nieuwe tijdschrift DeFKa Research SC 2020/01 is vanwege het heersende virus uitgesteld tot nader bericht. Dat betekent dat de oorspronkelijke datum van woensdag 8 april in Podium Zuidhaege, Assen vervalt. We koersen naar een nieuwe mogelijkheid rond half juni. We zullen zo spoedig mogelijk een nieuwe datum bekendmaken.
Inmiddels zijn de voorbereidingen voor de volgende uitgave 02 in gang gezet. Thema: Iconen en Idolen. Bijdragen graag insturen vóór 1 september 2020. Vermoedelijke presentatie van dit tweede nummer: november 2020

Vanuit het Veld

Op woensdagavond 11 maart vindt er in de KINK-ruimte van De Nieuwe Kolk, Weiersstraat 1 – Assen, een discussie plaats onder de titel ‘Vanuit het Veld : Kunst en de Stad’, over het culturele profiel van Assen en de specifieke rol van de hedendaagse kunst, architectuur en stedelijke ambities.

Grondslag is de hedendaagse beeldende kunstpraktijk met lijnen naar leefomgeving, culturele infrastructuur, ruimtelijke ordening, erfgoed/imago en 21e eeuwse perspectieven.

Inloop 19.00 uur, aanvang 19.30 uur, einde 21.30 uur

Aan de orde komen bijvoorbeeld de volgende onderwerpen: belang van lokale infrastructuur en kunstenaars, kunsteducatie, stedebouw en kunst in openbare ruimte, stadsgalerie en presentatie stadsgeschiedenis, kunstnieuws als openbare voorziening (media, televisie), debatcultuur: kunst en cultuur als maatschappelijke beweging, financiering en ondersteuning van kunst en cultuur, met name: publieke- en private financiering, fondsen, overheidsbudgetten (du-bkv rijkssubsidie, matchingafspraken), 1% regeling, kunst en markteconomie.

Organisatie: Campis. Met medewerking van onder meer Michiel van der Kaaij, K&C Drenthe, Hanka Otte, onderzoeker cultuurbeleid,  CCQO/Antwerpen, Kjeld Vosjan, binnenstadsregisseur, VIA, Assen, Robin Punt, hoofd Ba/Ma, Minerva, Hanze, Groningen, Harry Cock, fotograaf, Kunstsalon, Sjoerd Bakker, raadslid GroenLinks Assen. De discussie is mede georganiseerd ter gelegenheid van thema boekenweek: Rebellen en Dwarsdenkers. Boekenweek is 7 t/m 15 maart.

 

 

 

 

Bild : Image : Beeld

Ikonen in Bremen

De tentoonstelling Ikonen, was wir Menschen anbeten, in de Kunsthalle Bremen duurt nog tot 1 maart 2020. Een hele fraaie opstelling van kunstwerken en iconisch geachte voorbeelden.

De binnenkomst is tamelijk overdonderend door de geluidsinstallatie van Janet Cardiff, The Forty-Part Motet uit 2001, bestaand uit 40 speakers op standaards waardoor individuele stemmen evenals het hele koorstuk al wandelend te beluisteren is. Elk half uur ongeveer een kwartier lang. Een indrukwekkend werkstuk dat goed weergeeft hoe beeldende kunst zich hedendaags verhoudt tot een cultuur van objectivering en ideologie. Er is sprake van vervoering, er is sprake van transdisciplinering, er wordt vertrouwd op een ruimte (gemaakt) voor een individuele omgang met anderen.

Hierna volgt een parcours waar het uitgangspunt steeds duidelijker wordt,  namelijk de achtergrond van het Ikoon als religieus aandenken en de verdere spiritualisering van beeldende kunst en kunstervaringen in navolging hiervan. Goed, inderdaad worden naast altaar-vormige installaties ook min of meer bekende kunsthistorisch cruciale werken getoond of althans wordt hieraan gerefereerd. Malewitsch, Duchamp, Beuys en Van Gogh ontbreken niet, maar het ingetogene en verrassende van de hele tentoonstelling is dat elk werk, elke installatie, krijgt zijn eigen zaal of kabinet en er worden juist ook tamelijk onbekende stukken getoond. Door daarbij ook specifieke ingrediënten uit de populaire media-cultuur erbij te betrekken ontstaat er een een soort van gedachtenwisseling. De iconische projectie beweegt zich in deze confrontatie tussen voorwerp, imago, identiteit, stijl, branding, markt en panlogisme.

“Die Interpretation des traditionellen Ikonen-Gedankens in der Kunst wird so mit dem Phänomen der Ikonisierung in unserer alltäglichen Lebenswelt kontrastiert.” (kunsthalle-bremen.de)

*DeFKa Research SC magazine wijdt het tweede nummer, november 2020, aan het thema ‘Idolen en Iconen’. Essays inzenden voor 1 september 2020.

* Op foto, part of: Thomas Huber’ Vis-à-vis, 2014; Joseph Kosuth ‘A.A.I.A.I.’, 1968.

*Die Kunsthalle Bremen is het resultaat van de Kunstverein sinds 1823.

 

 

Strax – Poëzie

In de komende Week van de Poëzie 2020 presenteren wij op vrijdag 31 januari een poëzieavond van 7-9 uur, met voordrachten van Martje Wijers, Justin Westera en Bert Struyvé. De muzikanten zijn Erwin Reinders en Sjoerd Brouwer. We kozen voor deze avond als titel STRAX dat verwijst zowel naar het huidige thema van de week – De toekomst is Nu – als naar het verleden waarin DeFKa onder dezelfde titel in de septembermaanden vijf keer een buiten-performanceweekeind organiseerde in de periode 2004-2008. Zie hiervoor defka.nl: Historie.  Adres: Gedempte Singel 11, Assen.

A7B03DB8-EB7A-45AA-9DBA-5717B6959F7E

 

 

 

 

Erkend talent

Wij feliciteren de beeldend kunstenaars Klaas Hendrik Hantschel en Wim Warrink met hun Werkbijdrage van het Mondriaanfonds. Hantschel werkte mee aan het project en de publicatie Universalisme dat we in het Drents Archief presenteerden in april 2019. Warrink exposeerde zijn geluids-installaties bij ons in het SMAHK van 17 september tot en met 15 oktober 2017. Hiervan maakten we een mooie clip voor het archief.

Ook feliciteren wij Iduna Paalman met de Vk-nominatie ‘literair talent van het jaar 2020’ en de publicatie van haar dichtbundel: De grom uit de hond halen. Paalman droeg haar gedichten voor bij ons in de boekhandel tijdens de week van de poëzie op 31 januari 2018.

 

 

Twintig in 21

In het nieuwe jaar beginnen we met de redactie van het nieuwe magazine DeFKa Research SC. Deadline voor inzendingen is 15 januari. Thema van het eerste nummer is Montage. Voor inlichtingen: info@defka.nl

Op vrijdag 31 januari organiseren we een poëzieavond met onder anderen Martje Wijers en Justin Westera; in Boekhandel Van der Velde, Assen.

Van 30 januari tot en met 5 februari is het de nationale PoëzieWeek met het thema ‘De toekomst is nu’.

De komende tijd gaan wij weer ons best doen om u een mooi programma te bieden en zullen ons opnieuw inzetten voor de hedendaagse kunst in Assen. Daarbij werken we samen met o.a. MetaForum Assen en de initiatiefgroep De Nieuwe Kunsthal.

A41838A2-2E7A-4DBE-B152-4930F5EC98CE